Euskara ahots-teknologietan murgilduz

Eusko Jaurlaritzak Belgikako enpresa batekin Aditu Programa adostu zuen. Horren helburua euskara barneratzea da ahots-teknologiak erabiltzen dituzten enpresetan.

Euskara indartzea eta zabaltzearen ondorioz, teknologia berrietara moldatzeko beharra gero eta garrantzitsuagoa da. Beraz, euskaldunak mundu informatikoan murgiltzeko ahalegin handiak egiten ari dira. Horregatik, Eusko Jaurlaritzak lan horretan dihardu, ahotsaren teknologiak deitutakoetan euskara erabiltzeko aukera ematen duten planak garatuz.

Ahots teknologiak hiru motakoak izan daitezke: ahotsaren ezagutza (ordenagailuak pertsona baten ahotsa ulertzeko gaitasuna), ahotsaren sintesia (testu idatzi bat oinarri izanda, testu hori automatikoki ahots bihurtzea), hiztunaren egiaztapena (iruzurra saihesteko) eta elkarrizketaren teknologia (elkarrizketarik sofistikatuenak lortzeko bidea).

Horren aurrean, Eusko Jaurlaritzak euskaraz ahotsa sintetizatzeko eta ezagutzeko moroteak garatu zituen Belgikako Nuance enpresarekin batera. Motore horiek garatzeko baliabideak 25 milioi hitzez osatutako testu-corpusa, 60.000 sarrerako oinarrizko lexiko fonetikoa, telefoniarako datu-base fonetikoa (hizkuntza-ereduak garatzeko telefono bidez egindako grabazioak) eta ASR3200-rako datu-base fonetikoa (bulego giroan egindako grabazioak) izan ziren.

Ildo horretatik, Aditu Programa sortu zuten, horren helburuak izanik, euskarazko ahots-teknologiako produktua ezagutaraztea eta horien ezarpen praktikoak lortzea hainbat enpresa eta erakundeetan. Programa horren bitartez bi prozesu egin daitezke: ahotsa testu bihurtu, ASR (Automatic Speech Recognition); eta testua ahots bihurtu, TTS (Text-to-Speech).

Ondorioz, euskara ahots-teknologietan murgiltzeak euskaldunoi gure hizkuntzan komunikatzeko aukera emango digu, ez bakarrik gure eguneroko bizitzan, baita lan munduan ere.

20 urtez toponimia berrikusten

Toponimia hizkuntza bakoitzaren gordeleku fidelena da eta herri bakoitzaren historia, kultura, tradizio eta abarren berri ematen du. Hortaz, hizkuntzaren zati garrantzitsuenetarikoa izanik, Hizkuntza Politikarako Sailburuordetza, Euskaltzaindiaren, Deustuko Unibertsitateko Deiker Institutoaren, Eusko Jaurlaritzaren Ingurumen eta Lurralde Antolamendu Sailen, EAEko hiru diputazioen, EUDELen eta udal eta kontzejuen laguntzarekin batera, 20 urteetan zehar, Euskal Autonomia Erkidegoko toponimia biltzen, arautzen eta normalizatzen aritu da. Horretaz gain, lan hori, EAEra ez ezik, Euskal Herri osora hedatu nahi dute Nafarroako eta Iparraldeko toponimia bilduz eta aztertuz.

Lan hau 1986an abian jarri zen Eusko Jaurlaritzaren Lurralde Antolamendu eta Garraio Sailaren eta Deustuko Unibertsitateko Deiker taldearen eskutik. Horiek Bizkaiko toponimiarekin proiektuari hasiera eman zioten. Ondoren, Arabako (Trebiñu barne) eta Gipuzkoako toponimiaren bilketa eta arautze-lana egin zen eta 2000. urtean HPSak webgunean www.euskadi.net/euskara_toponimia jarri zituen datuak kontsultagai. Hurrengo urtean, Izen geografikoen glosarioa argitaratu zen eta 2002an Nerea Mujikak idatzitako toponimia-lanerako metodologia-eskuliburua; Toponimia eta kartografia: oinarrizko eskuliburua.

Ondorengo urteetan, Bizkaiko eta Arabako toponimien berrikusketa egin zen eta egindako lana modu sakonean aztertu zen. Aurten, toponimia mapetan erroldatzeko irizpideak ematen duen txostena idatzi dute eta, hurrengo urteetarako helburuen artean dituzte, Gipuzkoako toponimia berrikustea eta Nafarroako eta Iparraldeko toponimiak osatzea.

Ondorioz, aipatutako talde guztiei esker, gure toponimiaren azterketa zehatza izateaz gain, gure herriari buruzko tradizio, kultura eta, azken batez, historiari buruzko argibide gehiago ezagutzeko aukera izango dugu.